DrukujDrukuj

Śląskie Zakłady Przemysłu Skórzanego "Otmęt" w Krapkowicach

Współautorzy:
  • marcjaszg
  • online
  • Witek
10 lat fabryki obowia

Śląskie Zakłady Przemysłu Skórzanego "Otmęt" w Krapkowicach - jeden z największych zakładów obuwniczych w Polsce, w latach 90. w upadłości. Obecnie kompleks zabudowań fabrycznych i miejsce działalności gospodarczej licznych spółek, w tym produkujących obuwie.
Logo-Otmet.jpg

Historia zakładu

Pierwsze lata

Początki zakładu sięgają końca lat 20., kiedy to czeski przemysłowiec Tomasz Bata podjął decyzję o ekspansji firmy na rynek niemiecki i polski i budowie fabryki obuwia. W 1929 r. zakupił od właściciela ziemskiego von Sponnka piaszczyste, zalesione tereny na zachodzie Otmętu, w rejonie dzisiejszej ulicy Kilińskiego. 24 lipca 1929 r. zarejestrowano w przedsiębiorstwo pod nazwą "Deutsche Schuh Aktiengesellschaft Bata" z siedzibą w Berlinie (W skórcie "Bata" lub "Bata-Schuh", co w wolnym tłumaczeniu znaczy "Bata-Buty"). W Otmęcie wybudowano fabrykę obuwia, stylem przypominającą macierzysty zakład w Zlinie (Czechy), wraz z osiedlem mieszkaniowym przy dzisiejszych ulicach Kilińskiego i Franciszka Duszy. Równolegle powstawała fabryka w polskim Chełmku. Otmęcka fabryka produkowała początkowo damskie obuwie tekstylne na skórzanej podeszwie i dziecięce obuwie skórzane.

Budowa_zakladu_1932.jpg

W skład majątku otmęckiego zakładu wchodził samolot Junkers F.13, wykorzystujący pobliskie lotnisko, służący do szybkiej komunikacji pomiędzy poszczególnymi filiami koncernu. Po tragicznej śmierci Tomasza Baty w wypadku lotniczym zakładowego samolotu, koncern przejął przyrodni jego brat Jan Bata, rozwijając dynamicznie zakład i jego zaplecze. W 1933 roku siedzibę przedsiębiorstwa przeniesiono z Berlina do Otmętu, zmieniając nazwę spółki na "Deutsche Schuh Aktiengesellschaft Bata, Ottmuth". Do 1939 r. wybudowano trzy hale produkcyjne, domy mieszkalne, hotele robotnicze, boisko sportowe, stołówkę, kino. W 1938 r. zmieniono nazwę zakładu na "OTA Schlesische Schuh - Werke Ottmuth A.G.", w skrócie "OTA".

II wojna światowa

W okresie 1939-1945 zakład został znacjonalizowany przez niemieckie władze. W trakcie działań wojennych fabryka produkowała obuwie na potrzeby Wehrmachtu, w zakładzie pracowali robotnicy przymusowi z pobliskich obozów pracy w Otmęcie i Emilówce. Źródła wspominają o Polakach, prawdopodobnie Żydach i Francuzach. Ci ostatni pracowali przy wytwarzaniu gumy. Fabryka nie uległa większym uszkodzeniom na skutek działań wojennych, jednak część maszyn została przez Rosjan wywieziona w ramach reparacji wojennych do ZSRR.

Okres powojenny

W 1945 r. do zakładu przybyła ekipa z bliźniaczych zakładów w Chełmku i przystąpiła do porządkowania i zabezpieczania mienia. 9 maja 1946 r. wznowiono produkcję. Zakład nosił nazwę "Fabryka Obuwia OTA w Otmęcie - Tymczasowy Zarząd Państwowy", w 1948 nazwa uległa zmianie na "Śląskie Zakłady Obuwia". W latach 1952-1962 rozbudowano infrastrukturę zakładową i zaplecze socjalne - szkołę, żłobek, mieszkania pracownicze, kompleks sportowy z basenem, stację kolejową i in.

W 1962 roku zmieniono nazwę na "Śląskie Zakłady Przemysłu Skórzanego Otmęt". Rok później włączono w skład przedsiębiorstwa Zakłady Obuwia w Prudniku. Dalsze lata to okres inwestycji w park maszynowy, rozbudowa osiedla mieszkaniowego i innych, w tym obiektu kolonijnego w Pokrzywnej. Od 1970 roku działająca przy zakładzie drużyna piłki ręcznej kobiet zaczęła zdobywać rozgłos, zdobywając m.in. w 1970 i 1971 roku mistrzostwo Polski. W 1972 r. przebudowano rezydencję dyrektora Mahnkopfa, lokując w niej Zakładowy Dom Kultury. W 1974 r. oddano do użytku budynek administracji, stanowiący obecnie siedzibę Starostwa Powiatowego. Znaczna część produkcji przeznaczona była na eksport europejski i do krajów pozaeuropejskich.

Zakład zdobywał szereg nagród ustanowionych w PRLu, w tym m.in. "Order Sztandaru Pracy". W 1980 r. zaczął działać szesnastoosobowy Komitet Założycielski Niezależnych Samorządnych Związków Zawodowych "Solidarność", którego działalność zawieszono podczas stanu wojennego w 1981 r. Pod egidą ŚZPS "Otmęt" działały liczne organizacje społeczne, klub sportowy, orkiestra dęta.

Upadłość zakładu

W wyniku przekształceń w latach 90., zakład został postawiony w stan upadłości - postępowanie upadłościowe prowadzone przez syndyka doprowadziło do sprzedaży zakładu prywatnemu przedsiębiorcy. Ten również upadł, podzielono zakład na mniejsze spółki, które w większości także upadły. Pozostały majątek został wyprzedany przez syndyka. Na jego bazie powstało szereg niewielkich firm, w tym kilka zajmujących się wytwarzaniem obuwia, wykorzystując utrwaloną na rynkach markę "Otmęt".

Dyrektorzy zakładu do 1984 r.

  1. Eberhard Kraus (okres pełnienia funkcji: 1931-1933)
  2. Heinz Mahnkopf (1933-1945)
  3. Mieczysław Szyndler (1946-1947)
  4. Ludwik Maciejowski (1947-1948)
  5. Edward Brochocki (1948)
  6. Władysław Ostrowski p.o. (1948-1949)
  7. Władysław Piechota (1949-1953)
  8. Antoni Bruski (1953-1962)
  9. Władysław Piechota (1962-1979)
  10. Włodzimierz Kubiścik (1979-?)

Znak towarowy

Równolegle do zmian nazwy firmy, następowała zmiana znaku towarowego:
Loga_Otmet.jpg

Ciekawostki

W 1933 r. liczba załogi wynosiła ponad 1000 osób, podczas gdy Otmęt liczył wówczas 1962 mieszkańców.
W 1945 r. w zakładzie pracowało 36 osób, a rok później 190. W 1946 r. wyprodukowano prawie 95 tys. par butów, rok później prawie 650 tys. Szczyt produkcji przypadał na rok 1957 - zakład zatrudniający ponad 6 tys. pracowników wyprodukował ponad 11 mln par butów. W 1984 r. zatrudniano 4672 pracowników i wyprodukowano ponad 5 mln par butów.

Z materiału źródłowego (rok 1984): Na rynkach krajów kapitalistycznych zwiększa się walka konkurencyjna. Utrzymanie się na tych rynkach wymaga dużej konkurencyjności naszego obuwia. Konkurencyjność musi być wyrażona jakością stosowanych materiałów i nowoczesnym wzornictwem charakteryzującym się dużą pracochłonnością. Rozwiązanie tych problemów nie przychodzi z łatwością.

W 2008 r. w nieczynnym budynku zakładu znajdowało się 38 388 akt osobowych wraz z danymi dotyczącymi zarobków, okresu i warunków pracy pracowników, w warunkach powodujących ich niszczenie. Byli pracownicy pozbawieni są do nich dostępu. Próby przeniesienia ich do archiwum spełzły na niczym. Akta zostały przekazane wraz z zakładem przez Syndyka firmie z Chełmka. Ta odsprzedała budynek kolejnym dwóm firmom, choć nadal jest prawowitym właścicielem znajdujących się tam akt. Mimo licznych prób odzyskania dokumentacji podejmowanych przez różne instancje samorządowe i rządowe, brak możliwości skontaktowania się z przedstawicielami firmy z Chełmka uniemożliwia zakończenie sprawy.


Źródło

  • Historyczny zarys powstania i rozwoju Śląskich Zakładów Przemysłu Skórzanego Otmęt w Krapkowicach, red. Władysław Piechota, Otmęt-Krapkowice, 1984,
  • relacje ustne; wycinki z prasy przedwojennej.
Twoja ocena: Brak Średnia: 4.7 (23 głosy)